‘People Go’ ฉากที่ 5 ไปให้ถึงการพัฒนาเศรษฐกิจยั่งยืน

 

go5

ขณะที่ทั่วโลกกำลังให้ความสำคัญกับคำว่า ‘เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน’ หรือ Sustainable Development Goals (SDGs) เมื่อหันกลับมาพินิจเศรษฐกิจไทยภายใต้แผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปีของ คสช. และร่างรัฐธรรมนูญ 2559 เราอาจพบว่า ทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจถูกแยกขาดจากสังคม สิ่งแวดล้อม และสุขภาพ จนไม่อาจจินตนาการต่อได้ว่า ประเทศไทย 4.0 จะไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนได้อย่างไร

สาระสำคัญต้องจับตา

  • กระบวนการจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี
  • การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ
  • การปรับเปลี่ยนระบบสวัสดิการสังคม
  • องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ

 go5-icon

สิ่งที่เขียนในร่างรัฐธรรมนูญ

กระบวนการจัดทำยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี

  • มาตรา 65 ระบุว่า รัฐพึงจัดให้มียุทธศาสตร์ชาติเป็นเป้าหมายการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนตามหลักธรรมาภิบาลเพื่อใช้เป็นกรอบในการจัดทำแผนต่างๆ ผลักดันร่วมกันไปสู่เป้าหมายดังกล่าว ทั้งนี้ มาตรา 65 ยังระบุว่า ต้องมีบทบัญญัติเกี่ยวกับการมีส่วนร่วมและการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนทุกภาคส่วนอย่างทั่วถึง
  • มาตรา 142 กำหนดว่า การเสนองบประมาณของรัฐบาลชุดต่อๆ ไปจะต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ
  • มาตรา 162 กำหนดว่า เมื่อคณะรัฐมนตรีชุดใหม่แถลงนโยบายหลังเข้ารับตำแหน่ง นโยบายต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ

การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ

  • สิทธิชุมชนในรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 และ 2550 ซึ่งกำหนดให้มีการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ถูกย้ายไปอยู่ในหมวดหมู่ ‘หน้าที่ของรัฐ’ โดยมีกฎหมายลูกกำกับ สะท้อนเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญในการลดสิทธิของประชาชนให้เป็นหน้าที่ของรัฐ
  • มาตรา 58 ตัดหลักการสำคัญบางเรื่องออกไป เช่น สิทธิชุมชนที่จะส่งเสริม รักษา อนุรักษ์คุณภาพสิ่งแวดล้อม เพื่อจะดำรงชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ดี ตามมาตรา 67 วรรค 1 ในรัฐธรรมนูญปี 2550 ได้หายไป ไม่ปรากฏในรัฐธรรมนูญฉบับปี 2559

การปรับเปลี่ยนระบบสวัสดิการสังคม

  • สวัสดิการด้านสาธารณสุข มาตรา 47 บุคคลย่อมมีสิทธิได้รับการบริการสาธารณสุขของรัฐ บุคคลผู้ยากไร้ย่อมมีสิทธิได้รับการบริการสาธารณสุขของรัฐโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายตามที่กฎหมายบัญญัติ บุคคลย่อมมีสิทธิได้รับการป้องกันและขจัดโรคติดต่ออันตรายจากรัฐโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย
  • สวัสดิการด้านการศึกษา จากเดิมที่กำหนดให้การศึกษาเป็น ‘สิทธิ’ ของประชาชน ย้ายไปไว้ในหมวด ‘หน้าที่ของรัฐ’ ให้รัฐมี ‘หน้าที่’ จัดการศึกษาให้ประชาชน ตามมาตรา 54

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ

ร่างรัฐธรรมนูญได้พูดถึงอำนาจหน้าที่ของ อปท. ไว้ในมาตรา 250 กล่าวไว้ว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่และอำนาจดูแลและจัดทำบริการสาธารณะและกิจกรรมสาธารณะ รวมทั้งส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการศึกษาให้แก่ประชาชนในท้องถิ่น ความหมายที่แท้จริงคือ อำนาจหน้าที่ที่ถูกตัดออกไปเมื่อเทียบกับรัฐธรรมนูญ 2540 และ 2550 คือ ความอิสระในการกำหนดนโยบาย การบริหารงานบุคคล และอำนาจหน้าที่ของตนเองโดยเฉพาะ

go5-icon

สิ่งที่ คสช. ทำ

รับมือความถดถอยทางเศรษฐกิจ

การกระตุ้นการใช้จ่ายของภาครัฐและมาตรการอัดฉีดต่างๆ แม้จะมีส่วนกระตุ้นเศรษฐกิจได้บ้างในบางไตรมาส แต่ภาพรวมของภาคเศรษฐกิจจริง ทั้งภาคการเกษตรที่หดตัวลงในช่วงปี 2557-2558 เนื่องจากภัยแล้งและราคาผลผลิตที่ตกต่ำ ภาคการส่งออกที่ลดลงอย่างต่อเนื่อง และการลงทุนของภาคเอกชนที่ชะลอตัวเป็นอย่างมาก ทำให้การกระตุ้นเศรษฐกิจไม่ได้ผลอย่างต่อเนื่อง

นอกจากนี้ ระหว่างทางของการอัดฉีดกระตุ้นเศรษฐกิจ ยังต้องประดิษฐ์ภาษาใหม่ เพื่อหลีกเลี่ยงนโยบายประชานิยมในอดีต

จับมือกับอำนาจทุน

แนวคิดที่ปรากฏชัดในรัฐบาล คสช. คือ การผนวกรัฐเข้ากับทุนใหญ่ในนาม ‘ประชารัฐ’ แนวนโยบายเศรษฐกิจกำหนดร่วมกับทุนรายใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นนโยบายเขตเศรษฐกิจพิเศษ นโยบายปลูกพืชอาหารสัตว์แทนนา นโยบายการนำเข้าพืชอาหารสัตว์จากต่างประเทศ นโยบายเศรษฐกิจสร้างสรรค์ นโยบายวิสาหกิจเพื่อสังคมในนามประชารัฐ ฯลฯ

สิ่งสำคัญที่ขาดหายไปคือ ‘กระบวนการนโยบายสาธารณะ’ ที่ทุกฝ่ายควรเข้ามามีส่วนร่วม เพราะในปัจจุบันนโยบายสาธารณะด้านเศรษฐกิจมาจากการ ‘เคาะ’ ร่วมกันของรัฐและทุน โดยไม่มีการปรึกษาหารือและถกแถลงอย่างแท้จริง

การฝากความหวังไว้กับเอกชนรายใหญ่ไม่กี่รายในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย อาจเป็น ‘ความเข้าใจผิด’ ที่นำมาสู่หายนะของรัฐบาล คสช. และประเทศไทย

การแย่งชิงทรัพยากรธรรมชาติ

ข้อเสนอที่ฝ่ายทุนใหญ่เรียกร้องจากรัฐบาล คสช. คือ โครงการพัฒนาขนาดใหญ่ ทั้งในนามเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ หรือในนามของระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก นำไปสู่การแก้ไขกฎระเบียบของภาครัฐเพื่อให้สามารถเอื้อต่อการลงทุนของภาคเอกชน

รัฐบาล คสช. สนองตอบความต้องการดังกล่าว ด้วยการใช้ ม.44 ยึดเอาพื้นที่สาธารณประโยชน์ เช่น เขตเศรษฐกิจพิเศษเชียงราย เขตเศรษฐกิจพิเศษหนองคาย เพื่อลดต้นทุนและเวลาในการรวบรวมที่ดิน การยกเว้นกฎระเบียบต่างๆ ในการลงทุนตามที่ภาคเอกชนร้องขอ เช่น การยกเว้นกฎหมายผังเมือง ให้อำนาจการอนุมัติผลกระทบสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัด ฯลฯ

ทัศนคติต่อระบบสวัสดิการสังคม

ความพยายามที่จะปรับระบบสวัสดิการสังคม ทั้งระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า และสิทธิเรียนฟรี 12 ปี ปรากฏชัดเจนในการร่างรัฐธรรมนูญ เช่น การกำหนดให้สิทธิในการเรียนฟรีมีเพียงแค่การศึกษาภาคบังคับ (ม.3) แต่เนื่องจากมีเสียงคัดค้าน และอาจส่งผลต่อการลงประชามติ การเปลี่ยนแปลงแก้ไขในร่างรัฐธรรมนูญจึงเป็นไปแบบคลุมเครือ ตามมาด้วยการใช้มาตรา 44 ยืนยันการให้โอกาสเรียนฟรีจนถึง ม.6

รัฐบาล คสช. ยังมองการจัดระบบสวัสดิการเป็นการสงเคราะห์ ดังจะเห็นได้จากการเชิญชวนให้คนจน หรือ ‘ผู้มีรายได้น้อย’ มาลงทะเบียนและจะได้รับเงินช่วยเหลือจากรัฐบาล ในนามของ ‘สวัสดิการแห่งรัฐ’ รวมถึงการจะจัดตั้งกองทุนการศึกษาเพื่อช่วยเหลือสงเคราะห์ ‘ผู้ที่ขาดแคลนทุนทรัพย์’ แทนที่จะสนับสนุนระบบสวัสดิการ ‘ถ้วนหน้า’ เช่นที่ผ่านมา

แนวคิดดังกล่าวมีช่องโหว่อย่างน้อย 3 ประการ

  • หนึ่ง รายได้ครัวเรือนอาจมีการเปลี่ยนแปลงขึ้นลงตามสภาวการณ์เศรษฐกิจ ครัวเรือนที่มีรายได้มากในวันนี้ อาจกลายเป็นครัวเรือนที่มีรายได้น้อยในอนาคต ระบบการลงทะเบียนจึงไม่สามารถปรับตัวตามสถานการณ์
  • สอง การแบ่งระบบสวัสดิการระหว่างผู้ที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ กับผู้ที่ไม่ขาดแคลนทุนทรัพย์ อาจมีผลต่อคุณภาพบริการที่แตกต่างกัน
  • สาม การกำหนดให้คนกลุ่มหนึ่งต้องจดทะเบียนว่าเป็น ‘คนจน’ จึงจะได้รับสวัสดิการบางรูปแบบจากรัฐ อาจมีผลกระทบทางสังคมต่อคนกลุ่มนั้นและคนกลุ่มอื่นๆ ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว

การยอมรับของนานาชาติ

รัฐบาล คสช. เข้ามามีอำนาจด้วยวิธีการไม่ปกติ จึงเกิดปัญหาการยอมรับจากนานาชาติ ดังนั้น เมื่อมีเหตุการณ์ที่กระทบต่อการยอมรับจากนานาชาติ เช่น เรื่องมาตรฐานความปลอดภัยทางการบิน การทำประมงผิดกฎหมายและไร้การควบคุม การค้ามนุษย์ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รัฐบาล คสช. จึงตื่นตัวเป็นพิเศษ

ภาคประชาชนบางส่วนเมื่อเห็นท่าทีดังกล่าว จึงถือโอกาสผลักดันนโยบายหรือข้อเรียกร้องของตนบ้าง เช่น การรณรงค์เรื่องการยกเลิกเครื่องมือประมงผิดกฎหมาย การรณรงค์เรื่องการยกเลิกโครงการโรงไฟฟ้าถ่านหินเพื่อการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ตามที่รัฐบาลได้ไปทำข้อตกลงไว้

go5-icon

สิ่งที่ประชาชนอยากเห็น

  • ติดตามกระบวนการร่างพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด ทั้ง กฎหมายที่ว่าด้วยการจัดทำยุทธศาสตร์ กฎหมายว่าด้วยการประเมินผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ
  • สร้างกระบวนการ เวที วัฒนธรรมในการถกแถลงและการเรียนรู้ร่วมกันในประเด็นนโยบายต่างๆ
  • การเติบโตทางเศรษฐกิจที่จะช่วยให้ประเทศไทยก้าวพ้นจากกับดัก ‘ประเทศรายได้ปานกลาง’ ต้องการการเติบโตแบบทั่วถึง (Inclusive Growth) ผู้คนส่วนใหญ่มีส่วนร่วมและได้รับประโยชน์อย่างแท้จริง มิใช่กระจุกตัวอยู่กับทุนรายใหญ่
  • การพัฒนาระบบสวัสดิการสังคมแบบถ้วนหน้า มีความสำคัญมากในการกระจายโอกาสและความมั่นคงในชีวิตให้กับคนจน เป็นการช่วยให้คนจนพ้นจาก ‘กับดักความยากจน’ และเมื่อประชาชนพ้นจากความยากจนแล้วก็จะมีส่วนช่วยให้ประเทศพ้นจากกับดักรายได้ปานกลางได้เร็วขึ้น
  • ภาคประชาชนจะร่วมกันจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนาทางเศรษฐกิจในแต่ละพื้นที่ เพื่อให้สอดคล้องกับภูมิสังคม หรือนิเวศวัฒนธรรมของแต่ละพื้นที่ ประกอบรวมกันเป็นยุทธศาสตร์ชาติที่ไม่ละเลยต่อความหลากหลายของแต่ละพื้นที่ และสอดคล้องกับวิถีชีวิตและเงื่อนไขการพัฒนาในแต่ละพื้นที่
  • เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) เป็นแนวทางพื้นฐานสำหรับภาคประชาชน จึงต้องให้ความสำคัญกับ

(ก) ความยั่งยืนของทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพ

(ข) การสนับสนุนภาคการเกษตร อาหาร และอุตสาหกรรมชีวภาพ

(ค) การส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์บนฐานวัฒนธรรมที่หลากหลาย เคารพซึ่งกันและกัน

(ง) การพัฒนาเศรษฐกิจสาขาการดูแลช่วยเหลือกัน (Caring Sector) ให้เป็นฐานการจ้างงานที่มั่นคง ตอบโจทย์คุณภาพชีวิตของผู้คนในสังคมไทย


peoplego-logo

ที่มา: People Go Network Forum
Editorial Staff‘People Go’ ฉากที่ 5 ไปให้ถึงการพัฒนาเศรษฐกิจยั่งยืน

Related Posts

เมื่อ ม.44 ปล่อยผีสิทธิบัตรยา

จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อรัฐบาลคสช. เตรียมใช้มาตรา 44 ปล่อยผีสิทธิบัตร 12,000 ฉบับ ซึ่งกว่า 3,000 ฉบับเป็นสิทธิบัตรเกี่ยวกับยา และ 84 เปอร์เซ็นต์ เป็นคำขอสิทธิบัตรแบบไม่มีวันสิ้นสุด (evergreening patent)

ในถุงของขวัญลุงซานตู่

กำลังจะเข้าสู่คืนคริสต์มาส ต่อด้วยเช้าวันแกะกล่อง เราทุกคนต่างเฝ้ารอของขวัญชิ้นพิเศษจากชายชุดเขียว "โฮ่ๆๆๆ" ที่ไม่ได้ขี่กวางเรนเดียร์ เอาของขวัญแบกมามอบให้ทีละชิ้นๆ เมื่อแกะกล่องดู เราพบว่า นี่คือสิ่งที่ลุงซานตู่ลงทุนทำมาทั้งปี เพื่อเป็นของขวัญชิ้นพิเศษให้คนไทย แบบนี้จะไม่ให้ปลื้มได้อย่างไร

ดวงประจำปี 2560 โดย…หมอซับ โต๊ะพูล

ดูดวงแม่นๆ ประจำปี 2560 ทำนายทุกราศีเกิด โดย 'หมอซับ โต๊ะพูล' มาดูกันว่าชะตาชีวิตของคนไทยใต้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ จะสุขสันต์หรรษาขนาดไหน (*คำเตือน: เป็นความเชื่อส่วนบุคคล โปรดใช้สมาร์ทโฟนในการอ่าน)