หนังญี่ปุ่นปี 2023 เรื่อง Perfect Days เป็นที่รู้จักกันทั่วไปว่าดีเลิศ เป็นหนังดีเลิศจริง ดูซ้ำได้ ใครยังไม่เคยดูเพราะอดหมั่นไส้มิได้ว่าชื่นชมกันนักหนาควรหามาดูสักครั้ง อาจจะพบหนังในดวงใจเรื่องใหม่
หนังเล่าเรื่องคนขัดส้วม เป็นชายวัยกลางคนทำงานทำความสะอาดส้วมสาธารณะในโตเกียว ชีวิตรวมๆ ที่หนังฉายให้ดูคือเขามีความสุขกับชีวิตที่เป็นอยู่ หนังอาจจะพยายามบอกเท่านี้ มิได้บอกว่าเขามีความสุขกับงานขัดส้วมสาธารณะ
ผลงานกำกับของวิม เวนเดอร์ส โยจิ ยาคุโช รับบท ฮิรายามะ เขาขับรถพร้อมอุปกรณ์ครบเครื่อง มีภารกิจชัดเจนในแต่ละวันว่าต้องไปห้องสุขาสาธารณะที่ไหนก่อน เขามิได้ถึงกับทำงานคนเดียว มีผู้ร่วมงานหนุ่มอีกคนหนึ่งที่มิได้มีความเอาจริงเอาจังเท่าเขา วันที่ผู้ร่วมงานเบี้ยวงาน เราก็เห็นเขาออกอาการหงุดหงิด หรือในวันที่มีเหตุการณ์พิเศษ คนขาดเขาต้องทำความสะอาดส้วมหลายแห่งมากกว่าทุกวัน เขาก็ออกอาการฟิวส์ขาดได้เหมือนกัน
แต่โดยรวมๆ เขามีความสุขดี ตื่นเช้าตรู่ กดเครื่องดื่ม ออกรถ ฟังเพลงจากเทปคาสเซ็ท ทำความสะอาดสุขาสาธารณะไปทีละแห่งๆ พักกลางวันใต้ร่มไม้ใหญ่ ชื่นชมยอดไม้ที่ใบไม้ไม่เคยแตะกันเหมือนชีวิตของเขาที่ไม่เคยแตะใคร กินข้าวกลางวันใต้ร่มไม้นั้น เสร็จแล้วไปทำงานต่อ เลิกงานแวะร้านขายเทปคาสเซ็ตหาเทปเก่าๆ ม้วนใหม่ๆ แวะร้านหนังสือราคาถูก หาหนังสือกลับบ้านไปอ่านก่อนนอน ง่วงแล้วก็วางหนังสือนอน อรุณเบิกฟ้าชีวิตก็เริ่มใหม่
ใครบ้างไม่อยากมีชีวิตแบบนี้?
โดยเฉพาะยุคสมัยนี้ที่เสียงรอบข้างดังหนวกหูไปหมด ทั้งที่หนวกหูจริงๆ กับที่ดังออกมาจากโซเชียลมีเดียต่างๆ ทั้งกลางวันกลางคืนจนดึกดื่น มีกี่คนที่วางมือถือแล้วหยิบหนังสือดีๆ สักเล่มอ่านก่อนนอน
อาจจะมีข้อแม้อยู่สักข้อคือขอทำงานอื่นได้ไหม ไม่เอางานขัดส้วมได้ไหม
แต่จะอย่างไรก็ไม่มีใครอยู่คนเดียวได้จริงๆ โดยไม่ “แตะ” ใครเลย อย่างน้อยคนเรามีพ่อแม่แน่ๆ ฮิรายามะมีหลานสาวที่ขอมาอยู่ด้วยในคราวหนึ่ง เราจึงได้เห็นว่าบ้านที่เขาอยู่มีแต่ห้องนอนจริงๆ เมื่อหลานสาวมาขออยู่ด้วยเขาจึงต้องลงไปนอนห้องเก็บของ แต่นั่นมิได้ทำให้เขาทุกข์ใจแต่อย่างไร
จนกระทั่งวันหนึ่งน้องสาวของเขาก็มาตามลูกสาวกลับบ้าน เธอมาด้วยรถคันหรูที่มีพนักงานขับรถประจำตัว แม้หนังจะไม่บอกชัดเจนว่าพื้นฐานครอบครัวรวยขนาดนี้จะมาทำงานขัดส้วมทำไม แต่หนังก็สื่อเป็นนัยถึงความขัดแย้งในครอบครัวที่เขาตั้งใจหลีกหนีออกมา
ถ้าหนังเรื่องนี้จะถูกโจมตีก็น่าจะเป็นเรื่องนี้เอง เป็นไปได้ว่าพื้นเพเขารวย เขามาทำงานขัดส้วมสาธารณะอาจจะมิใช่เพราะความจำเป็น เป็นไปได้ว่าเขาจะถอยจากงานนี้ไปเมื่อไรก็ได้
ก่อนหน้าหนังญี่ปุ่นเรื่องนี้ 2 ปี หนังฝรั่งเศสปี 2021 Between Two Worlds (Ouistreham) กำกับโดย Emmanuel Carrère จูเลียต บินอช เคยรับบทคล้ายๆ กัน คือเป็นคนทำความสะอาดส้วมสาธารณะ เป็นหนังฝรั่งเศสแท้ๆ ที่ดีมากเรื่องหนึ่ง
บินอชรับบทมาเรียน เธอเป็นนักเขียน ปลอมตัวเป็นคนว่างงานมาสมัครงานที่สำนักจัดหางาน เธอได้ยืนรอคิวเหมือนชนชั้นแรงงานทั่วไป ต้องกรอกแบบสอบถาม ถูกสัมภาษณ์ ฟังเสียงด่าทอเจ้าหน้าที่ เธอให้ข้อมูลว่าว่างงานหลังการหย่า และของานทำความสะอาดอะไรก็ได้ ตอนแรกเธอได้งานทำความสะอาดทั่วไป แล้วโอกาสก็มาถึงเมื่อเธอได้งานที่บริษัททำความสะอาดส้วมสาธารณะ
หนังญี่ปุ่นข้างต้นมีความเป็นผู้ดีกว่ามาก ขณะที่เรานั่งดูฮิรายามะขัดส้วมอย่างละเอียดลออถึงระดับขัดท่อฉีดน้ำชำระที่ซ่อนอยู่ใต้ที่รองนั่งชักโครก แต่เราไม่ได้กลิ่นอะไรเลย อันที่จริงเราคนดูควรท่องไว้เสมอว่านั่นคือส้วมสาธารณะ ไม่น่าดูดีขนาดนั้น แต่มาถึงหนังฝรั่งเศสเรื่องหลังนี้ เถื่อนออกมาจนได้กลิ่นกันเลยทีเดียว กล้องแพนภาพสีสิ่งปฏิกูลแบบไม่เตือนคนดูกันก่อน จะได้รู้ชัดๆ ว่ามาเรียนกำลังทำงานอะไร
เธอได้เพื่อนใหม่หลายคน มีตั้งแต่อายุมากแล้วไล่ลงมาวัยกลางคน สาวใหญ่สาวน้อย คนสวยระดับนางงาม มาจนถึงวัยรุ่น แต่ละคนมีความจำเป็นทางการเงินขัดสนและต้องทำ หนังไม่เพียงฉายความสกปรกและตึงเครียดแต่ฉายด้านสดใสและมิตรภาพไปด้วยกัน
เจ้าหน้าที่สำนักจัดหางานจับได้ในวันหนึ่งว่า มาเรียนเป็นนักเขียนและตอนนี้ทั้งสองคนกำลังละเมิดกติกา มาเรียนไม่มีความจำเป็นทางการเงินเลย แต่กำลังแย่งตำแหน่งงานคนที่จำเป็นต้องมีงานไป 1 ตำแหน่ง
อย่างไรก็ตาม มาเรียนโน้มน้าวเจ้าหน้าที่ให้ช่วยปิดบังแทนเธอต่อไป เพื่อประโยชน์ของประดาสตรีที่ทำงานลักษณะนี้ทุกๆ คน หนังสือของเธอจะเป็นกระบอกเสียงที่ดี และเธอตั้งใจจริง
จากงานทำความสะอาดส้วมสาธารณะซึ่งคนดูจะเหนื่อยแทนพวกหล่อนอย่างมาก พวกหล่อนทำงานแข่งกับเวลา หนังเร่งเวลาให้กระชั้นอย่างรู้สึกได้ว่าแต่ละนางต้องทำเร็วเพียงใด โอกาสมาถึงพวกหล่อนเมื่อหลายคนได้ไปทำงานบนเรือเฟอรี่ที่แล่นจากเมือง Ouistreham ไปอังกฤษ ครานี้มิใช่แค่ขัดส้วมแต่ทำสะอาดทั้งห้อง รวมทั้งเปลี่ยนผ้าปูที่นอนให้หมดหลายร้อยห้องภายใต้เวลาจำกัด
เป็นเรือเฟอรี่ที่มีห้องพักแบบโรงแรมสำหรับนอนค้างคืน พอตกค่ำผู้โดยสารลากกระเป๋ากรูกันลงจากเรือเมื่อเรือเทียบท่าฝรั่งเศส พวกหล่อนถืออาวุธครบมือเดินสวนขึ้นไปและลงมือปฏิบัติการทันที พวกเธอมีเวลาห้องละ 4 นาที !
นางหนึ่งปลอบใจมาเรียนว่า เปลี่ยนผ้าปูที่นอนเตียงเดียวที่บ้านจะไม่เหมือนเปลี่ยนผ้าปูที่นอนร้อยเตียงติดต่อกัน นิ้วมือเธอจะขยับไม่ได้อีกเลยหลังงานเสร็จ นอกจากนี้ในห้องพักผู้โดยสารชั้นหนึ่งแท้ๆ มาเรียนเดินเข้าไปในส้วมแล้วว่า “ชั้นไม่เข้าใจเลย คนเราไม่กดส้วมได้อย่างไร”
มาเรียนมีความสุขกับงานที่ทำแม้จะเหนื่อยสาหัส มีโมงยามที่ได้รื่นเริงกับชนชั้นแรงงานด้วยกัน – ด้วยกัน? เธอเป็นส่วนหนึ่งของพวกหล่อน นางงามที่ทำงานด้วยกันที่แท้เป็นผู้ชาย “ไม่ใช่ผู้ชาย เขาเป็นอินเตอร์เซ็ก” คนหนึ่งพูด
แล้วคืนหนึ่ง มาเรียนกับเพื่อนร่วมงาน 2 คนเสร็จภารกิจแล้ววิ่งลงจากเรือเฟอรี่ไม่ทันเรือออกจากท่า คนหนึ่งเป็นแม่บ้านลูกสาม อีกคนยังเป็นวัยรุ่นที่ไม่มีงานอื่นให้ทำ คืนนั้น 3 คนต้องข้ามทะเลไปอังกฤษด้วยกันโดยอย่าให้เจ้าหน้าที่ของเรือจับได้ แต่เจ้ากรรมมาเรียนพบผู้โดยสารที่เคยรู้จักบนเรือ เขาทักต่อเธอหน้าแม่ลูกสาม “เฮ้ เป็นไง ได้ข่าวว่ากำลังเขียนหนังสือเกี่ยวกับหญิงทำความสะอาด”
มาเรียนไม่ได้รับการให้อภัยจากเพื่อนร่วมงานทั้งสองอีกเลย
หนังตัดมาฉากสุดท้าย ที่ร้านหนังสือแห่งหนึ่ง มาเรียนนั่งแจกลายเซ็นหนังสือเล่มใหม่ มีแฟนคลับยืนรอคิวมากมาย พนักงานทำความสะอาดบางคนก็มานั่งฟังเธอเล่าเรื่องประสบการณ์ที่เธอไปพบและเขียน วินาทีนั้นเธอเห็นเพื่อนรักสองนางที่ติดเรือเฟอรี่ข้ามฟากคืนนั้นด้วยกันยืนรออยู่นอกร้านหนังสือ เธอทิ้งแฟนคลับเดินออกไปหาทันที
แต่เพื่อนทั้งสองยังไม่หายโกรธ มิหนำซ้ำชวนเธอขึ้นเรือเฟอรี่ไปทำงานด้วยกัน
“ไม่” เธอพูดเบาๆ อย่างเศร้าใจ
ดูหนังทั้งสองเรื่องจบก็อดถามตัวเองหรือทุกคนที่กำลังทำงานเพื่อคนอื่น เพื่อส่วนรวม เพื่อสังคม หรือแม้แต่เพื่ออุดมการณ์มิได้
เรารู้จริงในสิ่งที่คิด พูด เขียน และทำอยู่มากเพียงไร ภายใต้ข้อเท็จจริงที่ว่าในความเป็นจริง เรามีชีวิตที่ดีกว่ารออยู่ เราเป็นชนชั้นที่มีทางถอยอยู่เสมอ
