ฝันคนละใบในความตายที่เทียนอันเหมิน “พวกเขาถูกชักจูง” และ “รัฐบาลจีนทำถูกต้องแล้ว”

วันที่ 4 มิถุนายนของทุกปี เป็นวันครบรอบเหตุการณ์นองเลือดจัตุรัสเทียนอันเหมินในกรุงปักกิ่ง ปี 2019 ครบรอบ 30 ปีเหตุการณ์ชุมนุมครั้งประวัติศาสตร์ของประเทศจีน

การประท้วงที่จัตุรัสเทียนอันเหมินเกิดขึ้นระหว่างวันที่ 15 เมษายน – 4 มิถุนายน 1989 กลุ่มนักศึกษาชาวจีนร่วมชุมนุมเพื่อต่อต้านพรรคคอมมิวนิสต์และเรียกร้องประชาธิปไตย ซึ่งท้ายที่สุดแล้ว การประท้วงนั้นได้ดำเนินสู่เหตุการณ์การนองเลือด โดยผู้นำจีนประณามการประท้วงว่าเป็นการเคลื่อนไหวต่อต้านการปฏิวัติ พร้อมส่งทหารและรถถังออกมาปราบปรามผู้ประท้วงทั้งหมด

กระบวนการทางประชาธิปไตยในประเทศจีนหยุดชะงักลงนับตั้งแต่การสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน การปฏิรูปภายในพรรคคอมมิวนิสต์ถูกขัดขวางกีดกัน ไม่มีความพยายามที่จะขับเคลื่อนระบบการเมืองของประเทศจีนไปสู่ระบอบประชาธิปไตย อีกทั้งทางพรรคคอมมิวนิสต์เองก็ไม่ทีท่าว่าต้องการเอ่ยถึงเหตุการณ์สังหารหมู่ครั้งนั้น ราวกับอยากให้เหตุการณ์จัตุรัสเทียนอันเหมินกลายเป็นเรื่องที่ผู้คนหลงลืมไป เหมือนการสังหารหมู่นี้ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

รวมถึงข้อมูลเกี่ยวกับเหตุการณ์ครั้งนั้น ผู้บาดเจ็บ ผู้เสียชีวิต รายละเอียดต่างๆ ไม่สามารถเข้าถึงได้ และไม่มีการเผยแพร่ออกมาจากรัฐบาล

ปี 2016 นักวาดการ์ตูนนามว่า ‘ปา ติว ฉ่าว (Badiucao)’ แต่งกายให้ตนเองกลายเป็น ‘มนุษย์รถถัง’ (Tank Man) และยืนประท้วงอยู่บนเก้าอี้ในที่สาธารณะ เขาเลือกใช้ ‘มนุษย์รถถัง’ สัญลักษณ์ทางการเมืองที่เกิดขึ้นเมื่อช่วงการสังหารหมู่เทียนอันเหมิน เพื่อคอยย้ำเตือนความทรงจำของเหตุการณ์ที่เลวร้ายเมื่อครั้งอดีต และพยายามสร้างให้สังคมตระหนักรู้ถึงความโหดร้ายของการกระทำของรัฐบาล ณ เวลานั้น

ต้นเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา นักเคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องประชาธิปไตยในประเทศจีน นามว่า หลี่ หง เหวย (Li Hongwei) และ ยู่ ซิง ย่ง (Yu Xinyong) ถูกรัฐบาลจีนเข้าควบคุมตัว ก่อนหน้าการจัดกิจกรรมรำลึกถึงเหตุการณ์นองเลือดที่จัตุรัสเทียนอันเหมินเพียงหนึ่งเดือน ด้วยเหตุผลว่าทั้งคู่อาจก่อความไม่สงบและปลุกปั่นให้เกิดปัญหาความขัดแย้งทางการเมืองได้ในอนาคต

หลี่ หง เหวย และ ยู่ ซิง ย่ง มีบทบาทสำคัญอย่างมากต่อการเรียกร้องประชาธิปไตยในจีน ทั้งสองคนเป็นผู้นำนักศึกษาที่เรียกร้องประชาธิปไตยที่จัตุรัสเทียนอันเหมินมาก่อน

แม้ว่าการสังหารหมู่เทียนอันเหมินจะผ่านพ้นมาเนิ่นนานเกือบสามทศวรรษ แต่ก็ยังถูกจารึกไว้ว่าเป็นเหตุการณ์สำคัญในหน้าประวัติศาสตร์จีนสมัยใหม่อยู่เสมอ

สำหรับคนจีนรุ่นใหม่ อะไรคือ Tank Man

‘Tank Man’ ภาพถ่ายชายไม่ทราบชื่อ โดย เจฟฟ์ ไวด์เนอร์ (Jeff Widener) บรรจุอยู่ในหนังสือหลายเล่มทั่วโลก เป็นภาพที่มีความเป็นสากล หาง่ายบนอินเทอร์เน็ต เพียงแค่เสิร์ชในกูเกิล – แต่ไม่ใช่ที่จีน

30 ปีผ่านไป นักเรียนนักศึกษาจีนจำนวนมากไม่เคยเห็นภาพประวัติศาสตร์นี้ เพราะเป็นจิ๊กซอว์ชิ้นหนึ่งที่รัฐบาลอยากทำให้หายไป พูดให้ง่ายกว่านั้น ต้องการลบ ต้องการให้ลืม และไม่อยากให้ใครจดจำ หรือใครที่เคยเห็นก็ยากที่จะเอาเรื่องนี้มาถกกันในที่สาธารณะ

ในปี 1989 กลุ่มนักศึกษาที่มาร่วมประท้วงส่วนใหญ่มาจากทางตะวันตกเฉียงเหนือของปักกิ่ง พื้นที่ที่คนมีความตื่นตัวด้านการเมืองกันมาก แต่ทุกวันนี้นักเรียนนักศึกษาเติบโตขึ้นภายใต้การควบคุมของรัฐบาลที่ไม่มีการสอนประวัติศาสตร์การลุกฮือที่เทียนอันเหมิน หรือเหตุการณ์ ‘4 มิถุนา’

นอกจากความรู้ในตำรา การปิดกั้นการรับรู้ของรัฐบาลยังหมายถึงการควบคุมเนื้อหาบนอินเทอร์เน็ต

“ฉันคิดไม่ออกเลยว่าเหตุการณ์นั้นเป็นยังไง หรือจริงๆ แล้วมีอะไรเกิดขึ้นกันแน่ ฉันรู้แค่รัฐบาลจีนอาจทำบางอย่างที่เลวร้ายต่อผู้ชุมนุม ฉันรู้ว่าเหตุการณ์ 4 มิถุนาน่าจะเป็นประมาณนี้ ถูกต้องไหม?” นักศึกษาจีนวัย 24 ปีที่ไม่ขอเปิดเผยชื่อให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าว ABC และแน่นอนเธอไม่แน่ใจว่าเคยเห็น ‘Tank Man’ หรือเปล่า

“ฉันเคยได้ยินมาบ้าง แต่ไม่เคยเห็นหรอก ถ้ามันเป็นภาพผู้ชายคนหนึ่งยืนอยู่หน้ารถถัง บางทีฉันอาจจะเคยเห็นมันสักครั้งนะ”

เพื่อนนักศึกษาสามคนจากมหาวิทยาลัย China’s University of Mining and Technology มีความเห็นเกี่ยวกับเหตุการณ์ครบรอบ 30 ปี 4 มิถุนาต่างกันออกไป หนึ่งในนั้นตอบว่าไม่รู้เรื่องนี้ อีกคนหนึ่งอ้างว่าไม่รู้ แต่แสดงท่าทีหวาดๆ ที่จะตอบคำถาม

คนที่สามคือนักศึกษาวัย 20 ปี ที่บอกว่า “ถ้าคุณเป็นเด็กที่สนใจว่าเกิดอะไรขึ้น คุณก็สามารถหาทางที่จะอ่านเรื่องเกี่ยวกับมันได้ทางออนไลน์นะ” แต่…เขาก็เชื่อว่า การกระทำของรัฐบาลจีนในปี 1989 นั้นเป็นสิ่งที่ “ถูกต้องแล้ว”

“นักศึกษาพวกนั้นยังเด็กมาก มันง่ายที่พวกเขาจะถูกชักจูง บางทีพวกเขาอาจจะพยายามทำบางอย่าง แต่แล้วก็ถูกล่อลวงให้ไปทำอีกอย่าง

“สิ่งที่พวกเขาต้องการสำหรับประเทศชาติของพวกเขา มันไม่เหมือนกับสิ่งที่ผมต้องการสำหรับประเทศชาติของผม”

การเสิร์ช ‘June 4th’ สามารถทำได้ และเป็นคำค้นที่ถูกใช้เยอะมากใน Baidu ซึ่งปลายทางที่ Baidu พาไปคือข้อมูลจากสื่อของรัฐที่ใช้คำว่า ‘ความวุ่นวายทางการเมืองในวันที่ 4 มิถุนายน’ คำตอบที่พบมากในปี 2001 คือข้อมูลเอกสารทางการของพรรคคอมมิวนิสต์ความยาวหนึ่งย่อหน้าว่ามีอะไรเกิดขึ้น อ้างว่า มีปัญญาชนเสรีนิยมจำนวนหนึ่ง พยายามเข้ามาล่อลวงเหล่านักศึกษาที่ดีให้ต่อต้านพรรคคอมมิวนิสต์และแนวคิดสังคมนิยม

เมื่อ Tank Man ไม่สามารถหาได้บนโลกไซเบอร์ ปี 2013 จึงมีคนนำรูปนี้ไปทำเป็นมีม โดยเปลี่ยนให้รถถังเป็นเป็ดยางสีเหลือง

หลังจากนั้นในวันที่ 4 มิถุนายน ซึ่งเป็นวันที่ทางการต้องทำการเซ็นเซอร์อย่างหนักกับคำว่า ‘today’, ‘anniversary, ‘remember’, ‘tank man’ และ ‘candlelight’ จึงต้องเพิ่มคำว่า ‘Big yellow duck’ เข้าไปด้วย

“ผมเคยเห็นภาพ Tank Man นะ แต่จำไม่ได้ว่าเห็นยังไง มันนานมาแล้วน่ะ นักศึกษาวิชากฎหมายในกรุงปักกิ่งบอกว่าเขาไม่ได้ใช้ VPN เพื่อหลบระบบป้องกันทางอินเทอร์เน็ตของจีน เพราะเป็นสิ่งผิดกฎหมาย

“ผมไม่รู้ว่าอะไรคือสิ่งที่เพื่อนๆ ของผมและอีกหลายคนรู้เรื่องปี 1989 ทุกคนดูต่างออกไป และผมก็ไม่ค่อยได้พูดเรื่องนี้กับพวกเขามากนักหรอก”

ยังมีนักเรียนนักศึกษาอีกหลายคนที่ให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าวต่างประเทศในวันครบรอบ 30 ปีเหตุการณ์เทียนอันเหมิน และเข้าใจว่าทำไมรัฐบาลจีนถึงต้องการลบเหตุการณ์ในวันที่ 4 มิถุนายน 1989 ออกไปจากความทรงจำและรับรู้ของคนรุ่นหลัง

ลำดับเหตุการณ์

15 เมษายน 1989 – หู เย่า ปัง (Hu Yaobang) อดีตผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์เสียชีวิต ซึ่งหูถือเป็นสัญลักษณ์ของการปฏิรูปประชาธิปไตย เขามีบทบาทสำคัญอย่างมากต่อการขับคลื่อนให้ประเทศจีนมีระบอบทางการเมืองที่เปิดกว้างมากขึ้น

18 เมษายน 1989 – นักเรียนนักศึกษานับพันคนเดินขบวนผ่านจัตุรัสเทียนอันเหมิน โดยเรียกร้องให้รัฐบาลสนับสนุนประชาธิปไตย และไม่กี่สัปดาห์หลังจากนั้น ประชาชนทั่วไปก็เริ่มหันมาเข้าร่วมกลุ่มนักศึกษาเพื่อประท้วงต่อต้านพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศจีน

13 พฤษภาคม 1989 – นักเรียนนักศึกษามากกว่า 100 คนประท้วงโดยการอดอาหาร และเพิ่มจำนวนสูงขึ้นเรื่อยๆ ภายในระยะเวลาไม่กี่วัน

19 พฤษภาคม 1989 – การชุมนุมที่จัตุรัสเทียนอันเหมินมียอดผู้เข้าร่วมสูงขึ้น 1.2 ล้านคน

19 พฤษภาคม 1989 – นายกรัฐมนตรี หลี่ เผิง (Li Peng) ประกาศกฎอัยการศึก

1 มิถุนายน 1989 – ประเทศจีนระงับการถ่ายทอดสดของสื่อต่างประเทศ อีกทั้งผู้สื่อข่าวยังไม่ได้รับอนุญาตให้ถ่ายภาพหรือถ่ายทำวีดีทัศน์ใดๆ ที่เกี่ยวกับกลุ่มผู้ชุมนุมทั้งสิ้น

2 มิถุนายน 1989 – ผู้คนจำนวนนับแสนคนเข้าร่วมคอนเสิร์ตในจัตุรัสเทียนอันเหมิน โดยมีนักร้องชื่อว่า โฮว เต๋อ เจี้ยน (Hou Dejian) เป็นผู้ร้องเพลงสนับสนุนกลุ่มผู้ประท้วง

4 มิถุนายน 1989 – กองทัพทหารเดินทางถึงจัตุรัสเทียนอันเหมินช่วงเวลาประมาณตีหนึ่ง ก่อนเปิดฉากกราดยิงพลเรือนและนักศึกษาเพื่อยุติการประท้วงตลอดทั้งวัน โดยทางการไม่ได้แถลงการณ์ระบุยอดจำนวนผู้เสียชีวิตหลังจากการสลายการชุมนุมครั้งนั้น

5 มิถุนายน 1989 – ชายไม่ทราบชื่อยืนอยู่บนถนนเพื่อขัดขวางไม่ให้ขบวนรถถังกองทัพสามารถเดินทางต่อไปได้ เขาเผชิญหน้ากับขบวนรถถังอย่างลำพังหลายนาที ก่อนที่ถูกพาตัวออกโดยผู้ที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียง เขากลายเป็นภาพจำเหตุการณ์เทียนอันเหมินในชื่อ ‘Tank Man’

5 มิถุนายน 1999 – ผู้คนประมาณ 70,000 คนในเกาะฮ่องกงร่วมแสดงความอาลัยถึงการสูญเสียในจัตุรัสเทียนอันเหมิน

1 มิถุนายน 1999 – แหล่งข้อมูลจากหน่วยรักษาความมั่นคงแห่งชาติ ได้เผยแพร่ข้อมูล จัตุรัสเทียนอันเหมิ 1989: ประวัติความลับ (Tiananmen Square, 1989: The Declassified History) เอกสารเหล่านั้นยังไปรวมถึงเอกสารกระทรวงต่างประเทศของสหรัฐอเมริกาที่สามารถบันทึกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นระหว่างการประท้วงอีกด้วย

มกราคม 2001 – นักวิชาการชาวจีนสองคนตีพิมพ์บทความเรื่อง ‘เอกสารจากเทียนอันเหมิน’ (The Tiananmen Papers) ท่ามกลางเสียงวิพากษ์วิจารณ์ต่างๆ เอกสารเหล่านั้นมีนำเสนอเอกสารลับต่างๆ ของรัฐบาลคอมมิวนิสต์แห่งประเทศจีน ไม่ว่าจะเป็นทั้ง เสียงบันทึก บทสัมภาษณ์ รวมไปถึงคำอธิบายของพยานที่อยู่ในเหตุการณ์จริง

กุมภาพันธ์ 2006 – อดีตนักข่าว ยู่ ตง ยเว (Yu Dongyue) ได้รับการปล่อยตัวจากคุก หลังจากถูกกุมขังมาอย่างยาวนานนับ 17 ปี ด้วยข้อหาทำร้ายภาพของอดีตผู้นำ เหมาเจ๋อตง

4 มิถุนายน 2009 – ผู้คนจำนวนนับหมื่นคนร่วมชุมนุมรำลึกการครบรอบ 20 ปีของสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมินที่เกาะฮ่องกง ขณะที่ผู้สื่อข่าวในกรุงปักกิ่งถูกสั่งห้ามไม่ให้จัดกิจกรรมรำลึกที่จัตุรัส และทางรัฐบาลจีนสั่งปิดเว็บไซต์สำนักข่าวต่างประเทศหลายสำนัก

เมษายน 2011 – พิพิธภัณฑ์แห่งชาติจีนในจัตุรัสเทียนอันเหมินได้รับการปรับปรุงใหม่ แต่ว่าการนำเสนอประวัติศาสตร์ในพิพิธภัณฑ์นั้นไม่ได้ชี้แจงข้อมูลเกี่ยวกับเหตุการณ์การประท้วงที่จัตุรัสเทียนอันเหมินแต่อย่างใด

ข้อมูลเพิ่มเติม

จัตุรัสเทียนอันเหมินเป็นจัตุรัสสาธารณะด้านหน้าประตูเทียนอันเหมิน หรือ มีอีกชื่อหนึ่งที่เรียกว่า ‘ประตูแห่งสรวงสวรรค์อันสงบสุข’ ซึ่งจัตุรัสเทียนอันเหมินถูกสร้างขึ้นครั้งแรกในศตวรรษที่ 17 หลังจากการบุกรุกของราชวงศ์ชิง ก่อนจะได้รับการต่อเติมในช่วงเวลาของรัฐบาลพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศจีน

จัตุรัสแห่งนี้ตั้งอยู่ใจกลางเมืองหลวงของประเทศจีน อีกทั้งยังมีบทบาทสำคัญทางประวัติศาสตร์จีนในอีกหลายเหตุการณ์

อ้างอิงข้อมูลจาก:
edition.cnn.com
rfa.org
bbc.com
bbc.com
abcnews.go.com
abc.net.au

 

Author

พชรกฤษณ์ โตอิ้ม
WAY Team Junior นิสิตจากรั้วจามจุรีผู้ชื่นชอบการเขียน แม่นยำเรื่องภาพนิ่งและภาพเคลื่อนไหว ยอดเยี่ยมเมื่อโอบกอดกีตาร์ แต่อย่าให้เปล่งเสียงร้องออกมาจะดีที่สุด

Author

กองบรรณาธิการ
ทีมงานหลากวัยหลายรุ่น แต่ร่วมโต๊ะความคิด แลกเปลี่ยนบทสนทนา แชร์ความคิด นวดให้แน่น คนให้เข้ม เขย่าให้ตกผลึก ผลิตเนื้อหาออกมาในนามกองบรรณาธิการ WAY
Share via

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ โดยการเข้าใช้งานเว็บไซต์นี้ถือว่าท่านได้อนุญาตให้เราใช้คุกกี้ตาม นโยบายความเป็นส่วนตัว

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยอมรับทั้งหมด
Manage Consent Preferences
  • Always Active

บันทึกการตั้งค่า
Send this to a friend